Polskie pistolety – VIS, P-64, WIST-94, MPS. Historia i porównanie

Sekcja 1

Szybkie porównanie

Wszystkie sześć konstrukcji zestawione obok siebie, od przedwojennego VIS-a po zapowiedziany MPS. Filtruj wg epoki albo przejdź do porównywarki.

Sekcja 2

Wszystkie modele

Sześć polskich konstrukcji pistoletowych: historyczne, wycofane i te w aktualnej oraz zapowiedzianej służbie.

VIS wz. 35

HistorycznyWycofany

Pistolet, od którego zaczyna się cała polska historia broni krótkiej · ·

Zaprojektowany przez Piotra Wilniewczyca i Jana Skrzypińskiego, przyjęty na uzbrojenie Wojska Polskiego 26 sierpnia 1935 roku. Mechanizm wyłącznie samopowtarzalny (SA), bez trybu dwuetapowego, znanego z późniejszych konstrukcji. Zamiast manualnego bezpiecznika ma bezpiecznik chwytowy na tylnej ściance rękojeści oraz dźwignię opuszczania kurka po lewej stronie szkieletu. Kombinacja niespotykana w większości ówczesnych konstrukcji. Do wybuchu wojny wyprodukowano ok. 46–49,9 tys. sztuk.

Po zajęciu Radomia produkcję kontynuowali Niemcy jako Pistole 35(p). Łącznie wojenna produkcja (Radom i Steyr) to szacunkowo 312–385 tys. sztuk. Fabryka Broni Radom wznawiała krótkie serie kolekcjonerskie (1992, ok. 2010), ale pistolet nie jest już produkowany seryjnie.

Kaliber

9×19 mm

Mechanizm

SA

Dł. lufy

120 mm

Magazynek

8 nab.

P-64

Era PRLWycofany

Pierwszy w pełni polski powojenny pistolet. Służba wojskowa i milicyjna · ·

Pierwsza w pełni własna polska konstrukcja powojenna, znana potocznie jako „Czak”. Od wewnętrznego kryptonimu projektu, który przylgnął jako nieformalna nazwa. Konstrukcja blowback pod nabój 9×18 mm Makarov, standard państw Układu Warszawskiego. Bardzo kompaktowy jak na pistolet służbowy tamtej epoki. Kosztem pojemności magazynka, który mieści zaledwie 6 naboi w pojedynczym stosie.

Wycofany ze służby wraz z przejściem Wojska Polskiego na nabój 9×19 mm NATO w latach 90.. Zastąpiony najpierw przez P-83, docelowo przez WIST-94.

Kaliber

9×18 mm Makarov

Mechanizm

DA/SA

Dł. lufy

85 mm

Magazynek

6 nab.

P-83 Wanad

Era PRLWycofany

Następca P-64. Wciąż nabój Makarov, ale większa pojemność magazynka · ·

Następca P-64, zaprojektowany przez R. Chełmickiego i M. Gryszkiewicza, wprowadzony do Wojska Polskiego na początku lat 80. Wciąż konstrukcja blowback pod nabój 9×18 mm Makarov. Polska nie zmieniła jeszcze wtedy standardu amunicji, ale magazynek mieści 8 naboi zamiast 6 w P-64, a szkielet zyskał manualny bezpiecznik skrzydełkowy.

Wycofywany ze służby wraz z wprowadzeniem WIST-94 pod koniec lat 90., w miarę przechodzenia Wojska Polskiego na nabój 9×19 mm zgodny ze standardem NATO.

Kaliber

9×18 mm Makarov

Mechanizm

DA/SA

Dł. lufy

90 mm

Magazynek

8 nab.

WIST-94

Współczesny

Pierwszy polski pistolet służbowy pod nabój 9×19 mm NATO · ·

Opracowany w pierwszej połowie lat 90. jako odpowiedź na przejście Wojska Polskiego na nabój 9×19 mm zgodny ze standardem NATO. Decyzja bezpośrednio związana z drogą Polski do członkostwa w NATO. Formalnie przyjęty na uzbrojenie 22 marca 1999 roku jako „pistolet wojskowy wz. 1994 WIST”. Mechanizm to DAO (Double Action Only) z wstępnie napiętym bijnikiem. Zupełnie inna filozofia spustu niż kurkowe P-64/P-83 czy późniejszy VIS 100. Wariant WIST-94L ma dodatkowo wbudowany celownik laserowy.

Kaliber

9×19 mm

Mechanizm

DAO

Dł. lufy

114 mm

Magazynek

16 nab.

VIS 100 M1

Współczesny

Aktualny standardowy pistolet Wojska Polskiego · ·

Reaktywacja legendarnej nazwy VIS w 100. rocznicę odzyskania niepodległości (1918). Certyfikacja wojskowa uzyskana 5 lutego 2016 roku po testach z lat 2009–2014, kontrakt na 20 000 sztuk dla Wojska Polskiego (w tym Wojsk Obrony Terytorialnej) podpisany 4 grudnia 2018 roku, dostawy 2019–2022. „M1” to aktualna modyfikacja produkcji cywilnej. W przeciwieństwie do WIST-94 to klasyczny kurkowy mechanizm DA/SA. Pierwszy strzał na dwuetapowym spuście, kolejne jednoetapowe.

Kaliber

9×19 mm

Mechanizm

DA/SA

Dł. lufy

110 mm

Magazynek

17 nab.

MPS

Zapowiedziany

Modułowy pistolet nowej generacji. Kandydat na następcę VIS 100 i policyjnego Walthera P99 · ·

MPS. Modułowy Pistolet Samopowtarzalny. Pokazany publicznie na targach MSPO w Kielcach jako propozycja jednej, wspólnej platformy dla wojska, policji (w miejsce niemieckiego Walthera P99), Straży Granicznej i Służby Więziennej. To pierwszy polski pistolet w pełni strikerowy (bez kurka), z trzema wymiennymi tylnicami (S/M/L), fabrycznym przygotowaniem pod kolimator i szyną Picatinny. Deklarowana trwałość to minimum 15 000 strzałów.

Wciąż w fazie wdrażania/certyfikacji, nie jest jeszcze dostępny ani w sprzedaży cywilnej, ani jako potwierdzone standardowe wyposażenie żadnej służby. Zestawiamy go tu jako zapowiedziany kierunek rozwoju, nie jako pistolet, który można dziś kupić.

Kaliber

9×19 mm

Mechanizm

Striker-fired

Dł. lufy

104 mm

Magazynek

17 nab.

Sekcja 3

Historia polskich pistoletów służbowych

Od przedwojennej legendy, przez lata PRL i nabój Układu Warszawskiego, po powrót do własnej konstrukcji na nabój NATO.

Sekcja 4

Ciekawostki

Zweryfikowane fakty z historii polskich konstrukcji, źródła podane na końcu artykułu.

1. 1Pierwotna nazwa VIS wz. 35 brzmiała „WiS”. Od pierwszych liter nazwisk konstruktorów, Piotra Wilniewczyca i Jana Skrzypińskiego. Na żądanie Departamentu Uzbrojenia zmieniono ją na „Vis”, czyli po łacinie „siła”.
2. 2VIS wz. 35 był tak cenioną konstrukcją, że Niemcy kontynuowali jego produkcję w okupowanej Fabryce Broni w Radomiu przez cały okres II wojny światowej. Do dziś egzemplarze z tego okresu nazywane są potocznie „Vis Radom”.
3. 3Nazwa P-64 nigdy nie była oficjalnym oznaczeniem. Pistolet nosił roboczą nazwę „CZAK” (od nazwisk konstruktorów), która przetrwała jako potoczne określenie broni aż do dziś.
4. 4WIST-94 zastosował mechanizm DAO z iglicą napinaną podczas odrzutu zamka. Rozwiązanie konstrukcyjnie zbliżone do dzisiejszych pistoletów strikerowych, zaprojektowane w Polsce jeszcze zanim ten typ mechanizmu zdominował rynek cywilny na Zachodzie.
5. 5Zanim powstał VIS 100, w latach 2009–2011 polscy żołnierze przez pewien czas nosili na wyposażeniu austriackie Glocki 17 i 19. Zakupione doraźnie, bez formalnego przetargu, jako rozwiązanie tymczasowe na czas opracowywania nowej polskiej konstrukcji.
6. 6Nazwa „VIS 100” odwołuje się jednocześnie do legendarnego VIS wz. 35 sprzed 90 lat i do stulecia odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 roku.
7. 7Kontrakt na dostawy VIS 100 dla Wojska Polskiego podpisano w grudniu 2018 roku; pierwsze egzemplarze trafiły do jednostek w połowie 2019, a ostatnie partie wprowadzono na wyposażenie w 2022 roku.
8. 8O ile wojsko wróciło do polskiej konstrukcji (VIS 100), o tyle polska Policja korzysta dziś głównie z pistoletów zagranicznych. Najpopularniejsze modele w służbie to Glock 17/19/26 oraz Walther P99, a starsze P-64 i P-83 są sukcesywnie wycofywane.
9. 9Fabryka Broni w Radomiu wciąż produkuje limitowane, kolekcjonerskie repliki VIS wz. 35 na rynek cywilny. Mimo że oryginalna, wojskowa wersja nie była produkowana od zakończenia II wojny światowej.

Sekcja 5

Najczęstsze porównania

Cztery zestawienia, które najlepiej pokazują ewolucję polskiej konstrukcji pistoletowej.

Sekcja 6

Najczęstsze pytania

Źródła i dalsza lektura

Dane techniczne i historyczne zweryfikowano w materiałach Fabryki Broni „Łucznik” w Radomiu, Muzeum Wojska Polskiego oraz niezależnych, branżowych źródłach.

• Fabryka Broni „Łucznik” – Radom: oficjalne karty katalogowe (fabrykabroni.pl) oraz materiały prasowe o VIS 100 i MPS
• Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie: materiały o VIS wz. 35
• Ministerstwo Obrony Narodowej: komunikaty o wprowadzeniu VIS 100 do Sił Zbrojnych RP
• Wikipedia (pl): hasła „VIS wz. 35”, „P-64”, „P-83”, „WIST-94”, „VIS 100”
• Serwisy branżowe (dziennikzbrojny.pl, defence24.pl, milmag.pl): kontekst wojskowy i historyczny